---
slug: swietokrzyska-zalewajka
title: "Świętokrzyska zalewajka"
servings: 5
prep_time_minutes: 40
cook_time_minutes: 0
difficulty: medium
categories: ["main_course", "soup"]
---

# Świętokrzyska zalewajka

Świętokrzyska zalewajka to tradycyjna polska zupa kwaśna, przygotowywana na zakwasie żytnim. Wytrawny smak pochodzi z dodatku żuru, a dodatkowe warstwy aromatu nadają kiełbasa, boczek i czosnek. Podaje się ją z odrobiną śmietany i posiekaną zieloną pietruszką.

## Składniki

- 750 g ziemniaki
- 500 ml żur
- 2 szt cebula
- 4 ząbek cząbek czosnku
- 250 g kiełbasa biała lub wędzona
- 2 plasterek wędzony boczek
- 30 ml śmietana 18-30% (odrobina)
- 1 liść liść laurowy
- 3.5 ziarnko zielony angielski
- 0 szt sól (do smaku)
- 0 szt pieprz (do smaku)
- 1 kostka słonina do dekoracji *(opcjonalnie)*

## Przygotowanie

1. Ziemniaki obierz i pokrój w kostkę o boku ok. 1 cm.
2. Cebulę i czosnek drobno posiekaj.
3. Do dużego garnka wlej 1,5 litra wody i zagotuj, dodaj pokrojone ziemniaki, kiełbasę i boczek.
4. Dodaj cebulę, liść laurowy i ziele angielskie.
5. W misce wymieszaj żur ze śmietaną, dobrze wymieszaj.
6. Dodaj posiekany czosnek do mieszanki żur-szmatana.
7. Gdy ziemniaki są jeszcze lekko twarde, wlej przygotowaną mieszankę żurową do garnka.
8. Dopraw solą i pieprzem do smaku.
9. Dodaj majeranek i ewentualnie pokrojone grzyby suszone.
10. Gotuj przez kolejne 5 minut bez gotowania, aby nie skwasić śmietany.
11. Podawaj gorącą z dodatkiem słoniny smażonej na patelni i świeżo posiekaną pietruszką.

## Wskazówki dla początkujących

**Krok 1.** Obierz ziemniaki z użyciem noża lub obieraka, a następnie pokrój je w jednolite kostki o boku około 1 cm, aby gotowały się równomiernie.
- *Dlaczego:* Jednolity rozmiar kawałków zapewnia równomierne ugotowanie się ziemniaków.
- *Pro tip:* Trzymaj naczynie z zimną wodą pod ręką, by ziemniaki nie brązowiały przed gotowaniem.

**Krok 2.** Cebulę pokrój na połówki, a następnie w cienkie paski, a na końcu drobno posiekaj; czosnek pokrój w cienkie plastery i pokrusz nożem.
- *Dlaczego:* Drobne krojenie pozwala aromatom cebuli i czosnku lepiej przeniknąć zupę.
- *Pro tip:* Użyj ostrego noża, by uniknąć rozgniatania czosnku, który może stać się gorzki.

**Krok 3.** Wlej 1,5 litra wody do dużego garnka, postaw na średnie ogrzewanie i dopiero gdy zacznie się gotować, dodaj ziemniaki, kiełbasę i boczek.
- *Dlaczego:* Dodanie składników do wrzącej wody zapobiega rozpadaniu się ziemniaków i lepiej wydobywa smak mięsa.
- *Pro tip:* Nie przekładaj się z ilością wody – zbyt dużo rozcieńczy żur, zbyt mało – zupa przypali się.

**Krok 4.** Do gotujących się składników dodaj drobno posiekaną cebulę, liść laurowy i ziele angielskie (najlepiej w moździerzu lekko zmiażdżone).
- *Dlaczego:* Liść laurowy i ziele angielskie dodają głębokości smakowej, a cebula zaczyna się podsmażać w garnku.
- *Pro tip:* Nie dodawaj zbyt dużo ziela angielskiego – może przytłoczyć inne smaki.

**Krok 5.** W oddzielnej misce wymieszaj żur z 3–4 łyżkami śmietany, aby powstał gładki, jednolity płyn bez grudek.
- *Dlaczego:* Wymieszanie żuru ze śmietaną przed dodaniem do garnka zapobiega ścięciu się mleczka.
- *Pro tip:* Wlewaj żur stopniowo, mieszając energicznie, najlepiej za pomocą wiskietu.

**Krok 6.** Dodaj drobno posiekany czosnek do mieszanki żur-szmatana i wymieszaj dokładnie.
- *Dlaczego:* Czosnek dodany do mieszanki lepiej rozprowadzi swój smak w całej zupie.
- *Pro tip:* Nie gotuj czosnku długo – traci aromat i może stać się gorzki.

**Krok 7.** Gdy ziemniaki są już miękkie, ale jeszcze nie rozpadły się, wlej powoli przygotowaną mieszankę żurową do garnka, ciągle mieszając.
- *Dlaczego:* Dodanie żuru za wcześnie może spowodować nadmierne zakwaszenie, za późno – słaby smak żurka.
- *Pro tip:* Wlewasz mieszankę powoli, by nie ścięła się śmietana – najlepiej gdy temperatura żuru i zupy będzie zbliżona.

**Krok 8.** Dopraw zupę solą i pieprzem łyżką, mieszając, i spróbuj – dopóki nie będzie smakować idealnie, kontynuuj doprawianie.
- *Dlaczego:* Sól i pieprz balansują wytrawność żuru i podkreślają smak mięsa.
- *Pro tip:* Dodawaj sól małymi porcjami – kiełbasa i boczek są już słone, więc łatwo przesolić.

**Krok 9.** Dodaj łyżeczkę suszonego majeranku i kilka namoczonych i pokrojonych grzybów, jeśli lubisz bardziej aromatyczną wersję.
- *Dlaczego:* Majeranek dodaje ziołowej słodyczy, a grzyby – leśnego, ziemistego aromatu.
- *Pro tip:* Tradycyjnie majeranek nie występuje w zalewajce, ale możesz go dodać na własny ryzyk – smakuje dobrze!

**Krok 10.** Gotuj zupę jeszcze 5 minut na małym ogniu, ale nie dopuszczaj do wrzenia, by nie ścięła się śmietana.
- *Dlaczego:* Wysoka temperatura powoduje rozwarstwienie śmietany i żuru, co psuje konsystencję.
- *Pro tip:* Trzymaj zupę ciepłą, ale nie gotującą się – idealna temperatura to ok. 85°C.

**Krok 11.** Na wierzch każdej porcji połóż smażoną kostkę słoniny i posyp świeżo posiekaną pietruszką.
- *Dlaczego:* Słonina dodaje chrupkości i tłustego aromatu, a pietruszka świeży wyraz smakowy.
- *Pro tip:* Słoninę smaż na patelni bez dodatkowego tłuszczu – sama wydzieli tłuszcz i ładnie się zrumieni.

## Wartości odżywcze (na porcję)

| Składnik | Wartość |
|---|---|
| Kalorie | 285 kcal |
| Białko | 12.4 g |
| Węglowodany | 34.2 g |
| Cukry | 4.3 g |
| Tłuszcze | 11.8 g |
| Błonnik | 3.1 g |
| Sód | 860 mg |

## Najczęściej zadawane pytania

**Czy można zrobić zalewajkę bez mięsa?**

Tak, można przygotować wegetariańską wersję zalewajki, pomijając kiełbasę i boczek. Warto wtedy dodać więcej grzybów lub warzyw dla głębszego smaku.

**Dlaczego śmietana się ścięła w mojej zalewajce?**

Śmietana ścięła się, ponieważ zupa była zbyt gorąca przy dodawaniu. Zawsze wlewaj żur ze śmietaną powoli i nie dopuszczaj do ponownego zagotowania się zupy.

**Gdzie można kupić żur?**

Żur można znaleźć w sklepach z produktami regionalnymi, niektórych supermarketach (np. Biedronka, Lidl) lub przygotować samodzielnie z mąki żytniej i zakwasu.

**Czy zalewajkę można zamrozić?**

Nie zaleca się mrożenia zalewajki z zawartością śmietany – po rozmrożeniu konsystencja będzie się rozwarstwiać. Lepsza jest wersja bez śmietany.

**Jak długo przechowywać zalewajkę w lodówce?**

Zalewajkę można przechowywać w lodówce do 3 dni. Przed ponownym podgrzaniem delikatnie wymieszaj, aby nie ścięła się śmietana.

**Czy zalewajka musi być kwaśna?**

Tak, charakterystycznym smakiem zalewajki jest wytrawność z żuru. Jeśli jest za kwaśna, możesz ją wyrównać odrobiną śmietany lub cukru.