---
slug: torta-della-nonna
title: "Torta della Nonna"
servings: 10
prep_time_minutes: 0
cook_time_minutes: 0
difficulty: medium
categories: ["dessert", "baked_good"]
---

# Torta della Nonna

Torta della Nonna to klasyczne toskańskie ciasto z kruchego ciasta cytrynowego, wypełnione aksamitnym budyniem waniliowym i udekorowane orzeszkami piniowymi. Najlepiej smakuje na drugi lub trzeci dzień, gdy spód lekko zmięknie od nadzienia i nabierze niepowtarzalnego charakteru. To wypiek, który zachwyca prostotą i głębią smaku.

## Składniki

- 375 g mąka pszenna (Około 3 szklanek; część (ok. 40 g) przeznaczona do budyniu)
- 1 łyżeczka proszek do pieczenia
- 60 g cukier puder (Do ciasta kruchego; dodatkowo odrobina do oprószenia gotowego wypieku)
- 190 g masło (Zimne, pokrojone w kostkę; kluczowe dla kruchości ciasta)
- 1 szt skórka cytrynowa (Świeżo otarta skórka z jednej cytryny)
- 1 szczypta sól
- 2 szt jajko (Jedno do ciasta, jedno roztrzepane z łyżką mleka do posmarowania wierzchu)
- 10 szt żółtko (5 żółtek do ciasta kruchego, 5 żółtek do budyniu; pozostałe białka można wykorzystać np. do Pavlovej)
- 500 ml mleko (Około 2 szklanek do budyniu; łyżka mleka do posmarowania)
- 120 g cukier (Około pół szklanki do budyniu waniliowego)
- 1 szt laska wanilii (Użyj wyłącznie ziarenek z laski)
- 50 g orzeszki piniowe (Do posypania wierzchu przed pieczeniem)

## Przygotowanie

1. Ugotuj budyń: 1,5 szklanki mleka zagotuj z połową cukru i ziarenkami wanilii.
2. Utrzeć 5 żółtek z resztą cukru na jasny krem, dodać 0,5 szklanki mleka i 1/3 szklanki mąki, zmiksować.
3. Masę żółtkową wlać do gorącego mleka i gotować, cały czas mieszając, aż budyń zgęstnieje.
4. Gotowy budyń przełożyć do miseczki, przykryć folią spożywczą (dotykając powierzchni) i całkowicie wystudzić.
5. Przesiać mąkę z proszkiem do pieczenia, dodać zimne masło i szybko posiekać nożem lub zmiksować w malakserze na kruszonkę.
6. Dodać 5 żółtek, 1 jajko, cukier puder, skórkę cytrynową i sól, zagnieść ciasto do połączenia składników.
7. Ciasto podzielić na dwie części (jedna większa), każdą spłaszczyć, owinąć folią i schłodzić w lodówce 60 minut.
8. Formę do tarty (25 cm) wysmarować masłem i oprószyć mąką. Piekarnik nagrzać do 180°C.
9. Większy kawałek ciasta rozwałkować i wyłożyć nim dno i boki formy, lekko zwisając poza krawędź.
10. Na ciasto wyłożyć zimny budyń i równomiernie go rozprowadzić.
11. Drugi kawałek ciasta rozwałkować i ułożyć na wierzchu, dokładnie sklejając krawędzie z ciastem spodnim.
12. Wierzch posmarować jajkiem roztrzepanym z łyżką mleka, równomiernie posypać orzeszkami piniowymi.
13. Piec w 180°C przez około 50 minut, aż ciasto będzie złociste. Wyjąć i całkowicie wystudzić.
14. Wystudzony tort oprószyć cukrem pudrem. Przechowywać w temperaturze pokojowej, nie w lodówce.

## Wskazówki dla początkujących

**Krok 1.** W rondelku zagotuj 1,5 szklanki mleka razem z połową cukru i ziarenkami wyskrobanymi z laski wanilii (laskę możesz też wrzucić do mleka i wyjąć przed dodaniem żółtek).
- *Dlaczego:* Wanilia parzy się w gorącym mleku, oddając pełnię aromatu do budyniu.
- *Pro tip:* Budyń najlepiej przygotować 2 godziny przed robieniem ciasta, żeby miał czas całkowicie ostygnąć.

**Krok 2.** W misie miksera ubijaj 5 żółtek z pozostałym cukrem przez 3–4 minuty, aż masa stanie się jasna i puszysta. Następnie dodaj 0,5 szklanki zimnego mleka i 1/3 szklanki mąki, zmiksuj na gładko.
- *Dlaczego:* Dokładne ubicie żółtek z cukrem sprawia, że budyń jest kremowy i bez grudek.
- *Pro tip:* Mąkę wsyp przez sitko, żeby uniknąć grudek w masie żółtkowej.

**Krok 3.** Masę żółtkową powoli, cienkim strumieniem wlewaj do gorącego mleka, jednocześnie cały czas mieszając trzepaczką lub łyżką. Gotuj na średnim ogniu, nie przerywając mieszania, aż budyń zgęstnieje.
- *Dlaczego:* Ciągłe mieszanie zapobiega przypaleniu i tworzeniu się grudek.
- *Pro tip:* Gdy budyń zacznie bulgotać i wyraźnie gęstnieć, gotuj jeszcze minutę, żeby mąka straciła surowy smak.

**Krok 4.** Gotowy budyń zdejmij z ognia i przelej do czystej miski. Folię spożywczą połóż bezpośrednio na powierzchnię budyniu (tzw. kontaktowo), tak żeby nie było powietrza między folią a budyniem. Odstaw do całkowitego ostygnięcia.
- *Dlaczego:* Folia bezpośrednio na powierzchni zapobiega tworzeniu się twardej skórki na budyniu.
- *Pro tip:* Nie mieszaj budyniu podczas studzenia – dzięki temu zachowa jednolitą, kremową konsystencję.

**Krok 5.** Przesiej mąkę razem z proszkiem do pieczenia do dużej miski lub misy malaksera. Dodaj zimne, pokrojone w kostkę masło i szybko posiekaj nożem lub impulsami w malakserze, aż powstaną okruszki wielkości grochu.
- *Dlaczego:* Zimne masło i szybka praca sprawiają, że ciasto będzie kruche, a nie gumowate.
- *Pro tip:* Jeśli nie masz malaksera, możesz wcierać masło w mąkę opuszkami palców – ale działaj szybko, żeby masło się nie rozgrzało.

**Krok 6.** Do kruszonki dodaj 5 żółtek, 1 całe jajko, cukier puder, skórkę cytrynową i szczyptę soli. Zagnieć krótko ciasto – tylko do momentu połączenia składników, bez długiego wyrabiania.
- *Dlaczego:* Zbyt długie wyrabianie rozwija gluten i ciasto staje się twarde zamiast kruche.
- *Pro tip:* Jeśli ciasto klei się do rąk, obsyp je odrobiną mąki, ale jak najmniej.

**Krok 7.** Podziel ciasto na dwie części: jedna powinna być trochę większa (mniej więcej 2/3 całości). Każdą część lekko spłaszcz dłonią w dysk, owiń folią spożywczą i wstaw do lodówki na 60 minut.
- *Dlaczego:* Chłodzenie pozwala glutenowi się rozluźnić i sprawia, że ciasto jest łatwiejsze do wałkowania.
- *Pro tip:* Możesz schłodzić ciasto przez całą noc – następnego dnia będzie równie dobre.

**Krok 8.** Formę do tarty o średnicy 25 cm dokładnie wysmaruj miękkim masłem (boki i spód), a następnie oprósz mąką, strzepując nadmiar. Nagrzej piekarnik do 180°C (góra-dół).
- *Dlaczego:* Masło i mąka tworzą naturalną powłokę zapobiegającą przywieraniu ciasta.
- *Pro tip:* Możesz też wyłożyć formę papierem do pieczenia zamiast oprószać mąką.

**Krok 9.** Większy kawałek zimnego ciasta oprósz mąką i rozwałkuj wałkiem na okrąg o kilka centymetrów większy niż średnica formy. Delikatnie przenieś ciasto do formy, np. zawijając je na wałku. Dociśnij do spodu i boków formy, zostawiając odrobinę ciasta zwisającego poza krawędź.
- *Dlaczego:* Ciasto musi zachodzić poza brzeg, by po połączeniu z wiekiem dobrze się skleić.
- *Pro tip:* Jeśli ciasto pęka podczas wałkowania, to znak, że jest jeszcze za zimne – odczekaj 5 minut.

**Krok 10.** Zimny budyń nałóż na ciasto w formie i równomiernie rozprowadź łyżką lub spatulą, zostawiając ok. 1 cm wolnego brzegu.
- *Dlaczego:* Równa warstwa budyniu gwarantuje, że ciasto upiecze się równomiernie.
- *Pro tip:* Budyń musi być całkowicie zimny, inaczej rozmiękcza surowe ciasto podczas wkładania do piekarnika.

**Krok 11.** Drugi kawałek ciasta rozwałkuj na okrąg wielkości formy i ułóż go na budyniu. Zwisające krawędzie dolnego ciasta zawiń nad górnym i dokładnie sklej, ściskając palcami lub widelcem.
- *Dlaczego:* Szczelne sklejenie krawędzi zapobiega wypływaniu nadzienia podczas pieczenia.
- *Pro tip:* Możesz nacisnąć krawędzie widelcem – wyjdzie dekoracyjny wzór i lepiej się sklei.

**Krok 12.** W miseczce roztrzep jajko z łyżką mleka. Pędzelkiem posmaruj równomiernie cały wierzch ciasta tą mieszanką. Następnie posyp orzeszkami piniowymi.
- *Dlaczego:* Jajko z mlekiem nadaje wierzchowi piękny, złocisty kolor po upieczeniu.
- *Pro tip:* Orzeszki piniowe możesz delikatnie wcisnąć w ciasto, żeby nie pospadały.

**Krok 13.** Wstaw formę do nagrzanego piekarnika (180°C, środkowa półka) i piecz przez około 50 minut, aż wierzch będzie złocistobrązowy. Wyjmij i odstaw do całkowitego ostygnięcia na kratce.
- *Dlaczego:* Ciasto musi dobrze ostygnąć, bo budyń potrzebuje czasu, żeby ponownie zgęstnieć po upieczeniu.
- *Pro tip:* Nie otwieraj piekarnika przez pierwsze 35 minut, żeby ciasto się nie zapadło.

**Krok 14.** Całkowicie ostudzone ciasto oprósz przez sitko cukrem pudrem. Przechowuj pod przykryciem w temperaturze pokojowej, najlepiej zjedz następnego dnia.
- *Dlaczego:* Cukier puder to tradycyjne włoskie wykończenie tego ciasta, które podkreśla jego elegancję.
- *Pro tip:* Nie wkładaj ciasta do lodówki – budyń straci kremową konsystencję i ciasto stanie się twarde.

## Wartości odżywcze (na porcję)

| Składnik | Wartość |
|---|---|
| Kalorie | 480 kcal |
| Białko | 10.5 g |
| Węglowodany | 54 g |
| Cukry | 22 g |
| Tłuszcze | 24.5 g |
| Błonnik | 1.5 g |
| Sód | 160 mg |

## Najczęściej zadawane pytania

**Czy mogę użyć gotowego budyniu w proszku zamiast robić go od podstaw?**

Możesz, ale smak będzie wyraźnie gorszy. Tradycyjny włoski krem budyniowy (crema pasticcera) zrobiony z żółtek i prawdziwej wanilii jest znacznie bogatszy i kremowy. Jeśli używasz budyniu z proszku, wybierz waniliowy bez cukru i przygotuj go gęściej niż podaje producent.

**Dlaczego ciasto należy przechowywać poza lodówką?**

Zimno z lodówki sprawia, że ciasto kruche twardnieje i traci swoją delikatność, a budyń może się odwodnić i zmienić konsystencję. Ciasto w temperaturze pokojowej, pod przykryciem, zachowuje idealną teksturę przez 2–3 dni.

**Co zrobić z 10 pozostałymi białkami?**

Białka możesz zamrozić na do 3 miesięcy lub od razu wykorzystać do upieczenia tortu Pavlova, bezy, makaroników lub amaretti. Można też przygotować z nich kogel-mogel lub lekkie ciasto biszkoptowe.

**Czy mogę zastąpić orzeszki piniowe innymi orzechami?**

Orzeszki piniowe są tradycyjne dla tego przepisu i nadają mu charakterystyczny smak. Jeśli nie możesz ich zdobyć lub są zbyt drogie, możesz użyć blanszowanych migdałów w płatkach lub posiekanych nerkowców, choć smak będzie nieco inny.

**Jak sprawdzić, czy ciasto jest dobrze upieczone?**

Wierzch powinien być równomiernie złocistobrązowy, a orzeszki piniowe lekko przypieczone. Jeśli wierzch rumieni się zbyt szybko, przykryj ciasto luźno folią aluminiową i piecz do końca.

**Czy ciasto można upiec wcześniej i podać następnego dnia?**

Zdecydowanie tak – to wręcz zalecane! Na drugi dzień ciasto kruche lekko zmięknie od budyniu i nabierze głębszego smaku. Wielu uważa, że właśnie wtedy Torta della Nonna smakuje najlepiej.