---
slug: zapiekanka-z-kasz-gryczan
title: "ZAPIEKANKA Z KASZĄ GRYCZANĄ"
servings: 8
prep_time_minutes: 0
cook_time_minutes: 0
difficulty: medium
categories: ["main_course", "baked_good"]
---

# ZAPIEKANKA Z KASZĄ GRYCZANĄ

Zapiekanka z kaszą gryczaną, znana też jako piróg biłgorajski, to tradycyjne danie kuchni lubelskiej – sycące, aromatyczne i równie smaczne na ciepło, jak i na zimno. Nadzienie z kaszy gryczanej, ziemniaków i białego sera otulone jest kruchym ciastem drożdżowym. Doskonale smakuje z sosem grzybowym, chrzanowym lub musztardowym.

## Składniki

- 360 g mąka pszenna (lub bezglutenowa mieszanka do ciasta) (3 szklanki; osoby na diecie bezglutenowej stosują gotową mieszankę bezglutenową)
- 200 g masło (lub margaryna bezmleczna) (Do ciasta; powinno być zimne, prosto z lodówki)
- 20 g drożdże świeże
- 1 łyżeczka proszek do pieczenia (Osoby bezglutenowe wybierają proszek bez glutenu)
- 1 łyżeczka sól (Do ciasta)
- 3 łyżka śmietana (zwierzęca lub roślinna) (Do ciasta)
- 600 g ziemniaki
- 400 g kasza gryczana (sucha)
- 300 g ser biały półtłusty lub tłusty (lub tofu) (Tofu jest wegańską alternatywą)
- 250 g śmietana tłusta (zwierzęca lub roślinna) (Do nadzienia)
- 5 szt jajka
- 150 g masło (lub margaryna, smalec albo słonina ze skwarkami) (Do nadzienia; smalec lub słonina nadają tradycyjny smak)
- 2 łyżka suszona mięta (Charakterystyczny składnik piroga biłgorajskiego)
- 1 łyżeczka sól (Do nadzienia, do smaku)
- 0.5 łyżeczka pieprz czarny mielony (Do smaku)
- 500 g mielone mięso wołowe lub drobiowe (albo smażone zmielone pieczarki) (Opcjonalny dodatek wzbogacający nadzienie; pieczarki to wersja wegetariańska) *(opcjonalnie)*

## Przygotowanie

1. W misce lub malakserze szybko wyrób półkruche ciasto z mąki, zimnego masła, drożdży, proszku do pieczenia, soli i śmietany.
2. Podziel ciasto na 2 równe części. Jedną rozwałkuj na cienko na podsypanej mąką stolnicy i wyłóż nią natłuszczoną formę do pieczenia.
3. Ugotuj kaszę gryczaną na półmiękko zgodnie z instrukcją na opakowaniu, następnie odcedź.
4. Obierz ziemniaki, ugotuj je do miękkości, odlej wodę i ugniataj z tłuszczem (masłem lub smalcem) na gładkie purée.
5. Do garnka z ziemniakami dodaj kaszę gryczaną, jajka, śmietanę, roztopiony tłuszcz, ser biały i miętę. Dopraw solą i pieprzem, dokładnie wymieszaj.
6. Opcjonalnie dodaj do masy usmażone mięso mielone lub zmielone pieczarki i ponownie wymieszaj.
7. Wyłóż nadzienie równomiernie na ciasto w formie.
8. Drugą część ciasta rozwałkuj i przykryj nim nadzienie lub pokrój w paski i udekoruj wierzch piroga według uznania.
9. Wstaw formę do piekarnika nagrzanego do 180 °C i piecz przez około 2 godziny, aż ciasto będzie złotobrązowe.
10. Podawaj ciepłą lub zimną zapiekankę z kefirem, maślanką, jogurtem albo z sosem grzybowym lub chrzanowym.

## Wskazówki dla początkujących

**Krok 1.** W dużej misce lub malakserze umieść mąkę, pokrojone w kostkę zimne masło, pokruszone drożdże, proszek do pieczenia, sól i śmietanę. Wyrabiaj szybko, aż składniki połączą się w gładkie, elastyczne ciasto – nie wyrabiaj zbyt długo, żeby masło się nie roztopiło.
- *Dlaczego:* Zimne masło i szybkie wyrabianie sprawiają, że ciasto będzie kruche i delikatne po upieczeniu.
- *Pro tip:* Jeśli ciasto klei się do rąk, dodaj odrobinę mąki; jeśli się kruszy, dodaj łyżkę śmietany.

**Krok 2.** Podziel gotowe ciasto na dwie w miarę równe części – możesz użyć wagi kuchennej. Jedną część zawiń w folię i schowaj do lodówki, drugą rozwałkuj wałkiem na lekko mąką posypanej stolnicy na płat nieco większy niż forma. Wyłóż nim natłuszczoną formę do pieczenia tak, żeby ciasto wychodziło trochę na boki.
- *Dlaczego:* Wyłożenie formy ciastem tworzy spód i boki piroga, który utrzyma nadzienie.
- *Pro tip:* Aby ciasto nie przykleiło się podczas wałkowania, obróć je kilka razy i delikatnie podsypuj mąką.

**Krok 3.** Wsyp kaszę gryczaną do garnka, zalej wodą w proporcji 1:2 (np. 400 g kaszy na 800 ml wody), dodaj szczyptę soli i gotuj na małym ogniu pod przykryciem przez ok. 15 minut, aż kasza wchłonie wodę, ale nadal będzie lekko zwarta (al dente). Odcedź, jeśli zostanie woda.
- *Dlaczego:* Kasza ugotowana na półmiękko nie rozpadnie się w nadzieniu i zachowa przyjemną teksturę po upieczeniu.
- *Pro tip:* Nie mieszaj kaszy podczas gotowania – zostaw ją pod przykryciem, żeby równomiernie wchłonęła wodę.

**Krok 4.** Obierz ziemniaki, pokrój na ćwiartki, zalej osoloną wodą i gotuj do miękkości (ok. 20 minut). Sprawdź widelcem – powinny się łatwo przebijać. Odlej wodę, dodaj tłuszcz i ugniataj tłuczkiem do ziemniaków lub widelcem na gładkie purée.
- *Dlaczego:* Gładkie purée ziemniaczane łatwiej połączy się z kaszą i serem, tworząc jednolite nadzienie.
- *Pro tip:* Nie używaj miksera elektrycznego do ziemniaków – purée stanie się kleiste; tłuczek ręczny daje najlepszy efekt.

**Krok 5.** Do garnka z ciepłym purée dodaj ugotowaną kaszę gryczaną, 5 jajek, 250 g śmietany, 150 g roztopionego tłuszczu, 300 g pokruszonego sera białego oraz 2 łyżki suszonej mięty. Dopraw solą i pieprzem do smaku. Wymieszaj łyżką lub szpatułką do połączenia składników.
- *Dlaczego:* Jajka wiążą nadzienie, śmietana i tłuszcz nadają kremowość, a mięta to tradycyjny aromatyczny akcent biłgorajski.
- *Pro tip:* Spróbuj nadzienia przed wyłożeniem do formy i dopraw według własnych upodobań.

**Krok 6.** Jeśli chcesz, dodaj teraz do masy 500 g usmażonego mięsa mielonego lub usmażonych i zmielonych pieczarek. Ponownie wymieszaj całość.
- *Dlaczego:* Mięso lub pieczarki wzbogacają smak i wartość odżywczą nadzienia.
- *Pro tip:* Pieczarki smaż na dużym ogniu, żeby odparować nadmiar wody – dzięki temu nadzienie nie będzie wodniste.

**Krok 7.** Wyłóż całe nadzienie równomiernie na ciasto w formie, rozprowadzając je szpatułką lub łyżką.
- *Dlaczego:* Równomierne rozłożenie nadzienia zapewnia jednorodne pieczenie w całej formie.
- *Pro tip:* Pozostaw ok. 1 cm wolnego miejsca przy brzegu, żeby nadzienie nie wylewało się podczas pieczenia.

**Krok 8.** Wyjmij drugą część ciasta z lodówki, rozwałkuj ją i ułóż na nadzieniu jako pokrywkę lub pokrój ciasto w równe paski i ułóż je na krzyż w kratę na wierzchu piroga.
- *Dlaczego:* Przykrycie ciastem zatrzymuje wilgoć i tworzy chrupiący wierzchni spód zapiekanki.
- *Pro tip:* Posmaruj wierzch roztrzepanym jajkiem – dzięki temu ciasto będzie pięknie złociste po upieczeniu.

**Krok 9.** Nagrzej piekarnik do 180 °C (góra i dół, bez termoobiegu). Wstaw formę na środkową półkę i piecz przez ok. 2 godziny. Po 90 minutach sprawdź kolor ciasta – jeśli szybko się rumieni, przykryj folią aluminiową.
- *Dlaczego:* Długi czas pieczenia w umiarkowanej temperaturze pozwala nadzieniu się przegrzać i stwardnieć bez przypalenia ciasta.
- *Pro tip:* Piróg jest gotowy, gdy ciasto jest złotobrązowe, a po naciśnięciu środek jest sprężysty, nie płynny.

**Krok 10.** Wyjmij zapiekankę z piekarnika i odczekaj ok. 10 minut przed krojeniem. Podawaj z kefirem, maślanką, jogurtem naturalnym lub z sosem grzybowym albo chrzanowym.
- *Dlaczego:* Odczekanie przed krojeniem pozwala nadzieniu się ustabilizować i zapobiega rozpadaniu się plastrów.
- *Pro tip:* Zapiekanka smakuje równie dobrze na zimno – świetnie nadaje się do pudełka do pracy lub szkoły.

## Wartości odżywcze (na porcję)

| Składnik | Wartość |
|---|---|
| Kalorie | 610 kcal |
| Białko | 18.5 g |
| Węglowodany | 72 g |
| Cukry | 3 g |
| Tłuszcze | 28 g |
| Błonnik | 5.5 g |
| Sód | 520 mg |

## Najczęściej zadawane pytania

**Czy zapiekankę można zrobić bez ciasta?**

Tak, wystarczy wysmarować formę tłuszczem, wyłożyć nadzienie i upiec bez ciasta. Czas pieczenia skraca się wtedy do ok. 60–75 minut.

**Jak długo można przechowywać piróg biłgorajski?**

W lodówce wytrzymuje do 4 dni. Można go podgrzewać w piekarniku lub mikrofalówce albo jeść na zimno.

**Czy zapiekankę można zamrozić?**

Tak, po całkowitym ostudzeniu kroimy ją w porcje, zawijamy szczelnie w folię i mrozimy do 3 miesięcy. Rozmrażamy w lodówce przez noc, a podgrzewamy w piekarniku w 160 °C przez 20 minut.

**Jak zrobić wersję bezglutenową?**

Zamień mąkę pszenną na gotową mieszankę bezglutenową i użyj bezglutenowego proszku do pieczenia. Kasza gryczana jest naturalnie bezglutenowa, jednak warto kupować kaszkę z certyfikatem bezglutenowym.

**Czy można zastąpić ser biały innym serem?**

Tradycyjnie używa się twarogu (sera białego), ale można go zastąpić tofu dla wersji wegańskiej. Feta nada ostrzejszy smak, jednak zmieni charakter dania.

**Do czego najlepiej podawać zapiekankę z kaszą gryczaną?**

Klasycznie podaje się ją z kefirem, maślanką lub jogurtem naturalnym. Świetnie pasują do niej też sos grzybowy, chrzanowy lub musztardowy.